Move Trètman Ayisyen Sendomeng: Pou jwenn solisyon, Ayiti dwe repran chemen CARICOM ak OEA pa Stanley Lucas

An Septamb 2013 Lakou Konstitisyonèl Dominikani deside revoke nasyonalite omwen 800.000 Dominiken ki gen lonbrit familyal yo mare ak Ayiti. Desizyon sa a mete Dominiken sa yo nan yon sitiyasyon malouk, paske jodi a yo pa genyen nasyonalite e yo tounen apatrid.

800 000 Dominiken-Ayisyen apatrid

 Lè yon moun apatrid ou pa gen batistè, kat didantite, paspò, ou pa kapab ale lopital, ou pa nan lekòl, ou pa nan inivèsite. Lè sa rive, yo elimine papye tè w, kont labank elatrye e ou pa genyen okenn estati legal nan sosyete a. Lè ou apatrid ou pa ekziste. Se nan sitiyasyon sa a ke 700.000 Dominiken-Ayisien ki apatrid ap viv jodi a. Dapre sa ki ekri e analiz ki fèt nan Sendomeng, se ansyen prezidan Leonel Fernandez ki dèyè aksyon politik anti ayisyen sa yo. Genyen tou ayisyen ki san papye Sendomeng. Ayisyen ki san papye yo nan kategori moun kal chache travay ak lòt opòtinite ekonomik. Ou jwenn yo nan batey, konstriksyon, sa k ap vann nan lari elatrye. Dominiken yo nan politik metdam ke yap mennen melanje 2 gwoup sa yo. 

Ayiti te mete koze a sou tanbou entènasyonal

Lè kesyon apatrid la komanse an 2013, gouvènman ayisyen an fè yon bèl mouvman diplomatik. Andedan CARICOM mouvman sa yo abouti. Yo te bay Sendomeng yon kanpe la nan pwosesis rekonesans li andedan enstitisyon sa a. Venezuela ki genyen anpil presyon ekonomik sou Sendomeng, a travè Petrokaribe, te voye pinga bayo. Konsèy Pèmanan Oganizasyon Eta Ameriken (OEA) te voye yon komisyon ankèt Sendomeng, pou al ankete e gade kisa k ap pase sou dosye sa a. Komisyon sa a te fè yon rapò malouk ki te montre ke Sendomeng pa respekte konvansyon entènasyonal yo e pwòp lwa lakay yo. Pi devan, te genyen yon desiszyon jistis ke Lakou Entèameriken te pran tou kont Sendomeng. 

Koman Dominiken yo reaji?  

Lè Dominiken yo wè ke yo pran nan pèlen onivo miltilateral, sa vle di andedan OEA ak Caricom, yo deside pran yon lot wout. Dominiken yo sèvi ak zanmi yo ki nan sektè prive a e ke yo fè biznis ak yo pou fè presyon sou gouvènman Ayisyen an. Dominiken yo rele zanmi yo ki nan Gwoup de Boudon an, pou ede yo planifye dezòd an Ayiti e fè presyon sou responsab leta panou. Nou tout konnen ke Dominiken yo chak ane voye vann plis pase 2 milyard pwodwuy Dominiken an Ayiti e yo ranmasse tou 32 pousan nan 1.9 milya ke diaspora US la voye an Ayiti chak ane. Nan biznis mete pye sou kou peyi dayiti ekonomikman e politikman, alye Dominiken yo se gwoup de Boudon an ak kèk nèg INITE ki te nan leta a avèk Preval.

Nou sonje ankèt Premye Minis Garry Conille te fè sou asosyasyon sa yo e rapò ke li te pibliye, ki fè ke mesye INITE ki andedan gouvènman Tèt Kale a te responsab ke Conille pèdi djòb la. Se menm mesye INITE sa yo ki marye ak Gwoup de Boudon an ki fè Laurent Lamothe pèdi djòb li tou. Jodi a mesye sa yo ap travay pou elimine fizikman Martelly ak Aristide pou louvri wout la pou Preval ak mesye INITE yo. Kidonk, avèk sipò Gwoup de Boudon ak INITE, Dominiken yo mete 50 milyon dola nan lari pou fè manifestasyon politik nan peyi dayiti, yon fason pou fòse responsab leta yo rantre nan dialòg dirèk ak Sendomeng. Nou sonje deklarasyon lidè OPL la, Sauveur Pierre Etienne, sou 50 milyon ke Dominiken yo te distribye pou dezòd kapab fèt e afebli leta dayiti.

Gwoup de Boudon an fè anpil lobby tou Washington pou dialòg dirèk sa yo fèt. Apre ke yo rale anpil fil politik pa anba, mesye Gwoup de Boudon yo reyisi nan strateji lè yo fè Sendomeng chita dirèkteman ak Ayiti. Otomatikman ke safèt sa bloke apwòch miltilateral la ki te pèmèt Ayiti make pwen e defann enterè viktim ke y ap maspinen Sendomeng. Jodi a nou tout konnen ke apwòch bilateral la echwe. Se lanmò jènn gason sa a, Jean-Claude Harry, alias Henriclo Jean, ki vini mete sa nan figi nou tout, avèk anpil veksasyon derespektan. 

Devan reyalite sa a, kisa nou dwe fè?

Avni Sendomeng depann de Ayiti e avni Ayiti depann de Sendomeng. Annatandan ke politisyen ak lidè politik peyi dayiti prepare yon estrateji pou Sendomeng, an kolaborasyon avèk pwogresis ki nan sektè prive a, nou dwe remete dosye sa andedan Caricom e andedan OEA. Semenn pwochenn ap genyen yon gwo reyinion Caricom nan peyi Allemagne. Nou dwe sèvi ak reyinyon sa a pou fè 2 bagay. Premye a, se prezante Duly Brutus, minis afè etranjè a, kòm kandida pou pòs sekretè jeneral OEA. Si sa fèt, Brutus t ap premye moun nwa ke rejyon an e peyi dayiti t ap prezante kòm kandida pou pòs sekretè jeneral OEA. Jodi a kandida k ap fè kanpay yo pa genyen konsansis sou yo. Si Brutus t ap pase, li t ap premye moun nwa ki vin sekretè jeneral OEA. Pa bliye ke rejyon sa a gen plis pase 40 milyon moun nwa ladan l, e OEA depi kèk jou kite moun nwa yo dèyè nan yon pakèt domenn edikasyon, lasante, aksè a opòtinite ekonomik elatrye. Dezyèm lan, se dosye apatrid Sendomeng la ke nou ta dwe relanse nan reyinyon Caricom sa a, pandan ke anbasadè nou nan OEA ta relanse dosye apatrid yo andedan konsèy pèmanan OEA . 

Mezanmi an konklizyon, reyalite dosye sa a, toudabò se yon reyalite ekonomik ke li ye. Menas pèmanan pou nou tout rele Gwoup de Boudon, yon seri de nèg ki pa vle envesti pou kreye richès, ki pa vle travay ak opòtinite ekonomik pandan ke y ap peze souse peyi a atravè tout monopòl ke yo genyen nan men yo. Gwoup de Boudon an kwè nan spekilasyon, e yo pa kwè nan envestisman ki ka ogmante pwodiksyon peyi a e kreye richès. Atravè spekilasyon sa a, yo voye achte Sendomeng pou revann Ayiti. Apwòch sa a ap kraze peyi a. Nèg yo mare sosiss yo ak yon seri de enterè Dominiken pou yo vann nou tout tankou ti sale. Gwoup de Boudon an genyen yon gwo responsabilite nan afebli leta, pou enterè pa yo. Si nou kontinye politik monopòl la e si mare sosis sa a kontinye, pral genyen plis mizè e plis kriye. Noumenm nou kwè nan envèstisman dirèk ki kapab ede kreye opòtinite ekonomik. Men genyen yon jan pou l fèt, pou ke envestisè sa fè lajan, pou peyi a ak moun ki nan peyi a fè kòb tou. Jan Gwoup de Boudon an ap fonksyone a, sa se tankou mwen ta di w, nèg yo mete anplas yon sistèm de mèt ak esklav. Se tankou mwen ta di w ke Gwoup de Boudon an reprezante enterè kolon Dominiken ki vle mete pye sou kou esklav yo nan peyi dAyiti. Sa p ap fasil chanje sa, paske mesye yo kreye yon anviwonnman sosyal ki anpeche ke pwoblèm yo poze e yo genyen lidè politik ki nan pòch yo tou. Mwen panse ke lè a rive pou nou chanje sa. Chanje sa, sa vle di ke lidè politik yo dwe finalman prezante peyi a yon plan ekonomik k ap chanje reyalite sa yo,  ka p kreye richès, mete konpetisyon ekonomik, modènize e chanje lavi nou. Anatandan fòk nou kale je nou pou ke ultranasyonalis yo pa gate bay yo nèt e pou sèvis entelijans Dominiken pa kreye dezòd lakay nou. 

Sendomeng: Ann sispann ranse,ann pale koze serye pa Stanley Lucas

Lidè politik yo ak moun kap reaji sou dosye Sendomeng lan parese anpil e yo pa vle travay sou li tout bon. Yo pa vle chita travay pou pare yon dosye serye ki prezante klèman pwoblèm ke nou genyen anndan e andeyò peyi Dayiti, pou pwopoze solisyon ki ta kapab pèmèt nou jwen solisyon a pwoblèm sa yo. Jèn sa a, Jean Claude Harry alias Henriclo Jean ke dominiken yo pann nan move kondisyon Sendomeng vekse tout ayisyen e relanse deba sou rezo sosyo yo e nan radyo, sou rapo ki ekziste ant Sendomeng e Ayiti.

Konsyans nasyonal nou manke konviksyon

Jiskaprezan sa mwen tande e sa mwen li raple mwen menm reyaksyon emosyonèl ki te fèt apre ke Lakou konstitisyonèl Dominiken yo te revoke nasyonalite omwen 700.000 dominiken, paske yo gen orijin ki marye ak Ayiti. Anpil moun te move tankou kong pou de jou. Apre sa tout moun bay vag. Konpotman sa montre ke konsyans nasyonal nou manke konviksyon, manke detèminasyon. Yon pati nan klas politik ayisyen an tankou yon batiman san vwal. Yo paka al nan gwo lanmè. Yo manke wè lwen. Nèg yo pa analize kijan dominiken trete ayisyen ki lakay yo. Dominiken an konnen klas politik nou an gen anpil malfini grangou ak feodal ladan l. Anmèmtan dominiken Sendomeng ap maltrete ayisyen lakay yo, anmèmtan y ap chèche vann machandiz yo lakay nou. Sa a se yon move dekabès yo fè sou nou. Gen anpil politisyen nou ke Dominiken yo kapab achte. Si deja lakay nou, politisyen yo pa pwoteje pèp nou, kijan yo pral kapab pwoteje ayisyen ke y ap maltrete Sendomeng ? Dominiken yo ranse avèk nou, paske yo pran nou pou malfini bèk papye, malfini divize, malfini grangou.

Gen de bagay ki dwe chanje. Fòk nou komanse aprann fè dosye, defini objektif, epi pa lage anyen sou wout jiskaske nou kòmanse jwenn rezilta ke nou t ap chache. Eske nou panse ke depi Boukman, anpasan pa Toussaint Louverture rive sou Dessalines, ke nou t ap jwenn endepandans nou kom peyi, si nou pa t kenbe detèminasyon nou vivan e si nou pa t konnen sa nou te vle?

Fòk nou chita pran san nou, pou nou konprann Sendomeng

Jodi a nou dwe chita pran san nou pou nou konprann Sendmoneng e prepare yon dosye ki genyen dè objektif klè ka p pèmèt nou edike popilasyon nou, fè yo konprann andedan e deyo peyi a ki wòl ke yo ka jwe pou pèmèt nou jwen rezilta. Dosye sa a pèmèt nou konpran feblès politik e ekonomik entèn nou ki pèmèt Dominiken byen mennen. Jefò prepare dosye sa a dwe pèmèt nou tou konprann sa k ap pase andedan Sendomeng, e konpreyansyon sa a pral pèmèt nou rezoud pwoblèm yo, akoz de yon estrateji klè pa rapò ak estrateji ejemonik dominiken . Anndan Sendomeng menm, nan mitan gouvènman dominiken an, nan mitan opozisyon an, nan mitan sektè ekonomik e sosyal yo, e onivo kiltirèl, yo preske tout dakò sou kisa yo dwe fè ak nou. Èske nou menm nou genyen konsansis sa a lakay nou?

Èske nou konprann kijan politik anti-ayisyen an òganize Sendomeng ?

Jodi a, lè ou pale ak lidè politik peyi dayiti, lidè ki nan sektè prive a, nan sosyete sivil e diaspora peyi dayiti, èske ou wè ke yo gen konesans kijan politik anti-ayisyen an òganize Sendomeng? Eske lidè politik, ekonomik e sosyal peyi dayiti konprann kijan politik enstitisyonèl la òganize Sendomeng pou anpeche dominiken-ayisyen e ayisyen rantre lekòl? Pou anpeche yo benefisye de lopital? Bloke yo pou yo pa jwenn ak de nesans? kat idantite? kat elektoral? paspò? anpeche yo rantre nan inivèsite? anpeche yo travay e fè yo tounen yon bann apatrid, fè yo tounen moun ki pa moun? Ki lidè lakay nou ki montre ke yo konprann jan pati politik dominiken ak sektè prive dominiken aji pa rapò a Dominiken-ayisyen e ayisyen ki Sendomeng e peyi dayiti? Èske lidè politik nou yo e moun k ap analize, ka eksplike poukisa dominiken yo ap achte avyon de gè nan men brezil, bato de gè, tank ak yon pakèt gwo lòt zam alòske anfas, an Ayiti, pa gen okenn menas? Èske lidè politik nou yo sonje masak 30.000 ayisyen Sendomeng e pare dosye yo ak dè estrateji pou garanti ke sa p ap rive ankò? Èske lidè politik nou yo konpran eksplwatasyon travayè ayisyen Sendomeng, ke nèg yo eksplwate tankou esklav, pou fè lakay yo mache byen? Eske lidè politik yo konprann politik ekonomik Sendomeng ki mete pye sou kou peyi dayiti ak ekspòtasyon 2 milya dola pwodwui dominiken ayiti chak ane? Èske lidè politik yo konprann wòl gwoup de boudon ap jwe pou enterè dominiken onivo ekonomik pou afebli leta, afebli nou e afebli pati politik ki vle defann enterè peyi dayiti? Èske lidè politik yo konprann, jan Sauveur Pierre Etienne te di a, ki wòl ke yon seri de konze politik ap jwen nan sèvi ak 50 milyon dominiken bay, via gwoup de Boudon pou mete manifestasyon nan lari e afebli gouvènman lakay nou? Li lè nou poze pwoblèm sa yo ansamb, pwopoze e aplike solisyon pou yo. Fòk nou demontre ke n ap kapab travay ansamb, pandan plizyè deseni, pou nou rive jwenn sa n ap chache yo.

Fòk nou fè yon bon radyografi pou nou prepare yon bon solisyon

Anatandan, anplis de endignasyon ke nou santi, paske nou kapab jwenn rezilta, annou pare dosye a, annou esaye fè radyografi defi a pou nou kapab prepare, pwopoze e aplike solisyon yo. Lè na p pale de solisyon kisa nou vle di? Nou vle di ki enstitisyon ke nou dwe konstwui e kijan nou dwe ranfòse leta panou? Ki politik komèsyal e ekonomik ke ayiti ta dwe aplike pa rapò a Sendomeng? Lè ou poze kesyon sa a, w ap mande tèt ou eske nou genyen yon politik ekonomik nasyonal? Ki estrateji pou politik etranjè ayiti sou sendomeng? Ki politik de defans? Kijan nou kapab travay ak diaspora ayisyen sendomeng lan pou chanje sa? Jodi a mwen panse ke fòk nou travay seryezman e fè dosye yo, si nou vle jwen rezilta.

 Si se pa sa n ap kontinye vekse pou de jou, epi kèk mwa pase nou bliye jiskaske sa refèt ankò. Yon jou nou ka menm sezi ke yo touye 30.000 ayisyen ankò. Pou bagay sa yo pa rive fòk nou travay, fòk nou goumen, fòk nou pare e fòk nou gen detèminasyon nan sa n ap fè. Men sa ki pi enpotan, fòk nou sispan ranse e fòk nou retire betizè anakopopilis yo nan politik peyi a, pandan ke n ap korije kaye gwoup de Boudon an, ki se yon menas pèmanan pou peyi dayiti, paske yo se premye defansè enterè dominiken an ayiti. Dechouke anakopopilis yo ak gwoup de Boudon an pap fasil paske gen yon teren sosyal ki fè yo pran rasin. Analiz sa se baze  prizdekonsyans ke nou dwe bâti pou chanje sa, menm si nou pran plizyè lanne pou nou bati li.